Concert “De Sterren van de Hemel”
Zaterdag 18 september 2010, aanvang 20.00 uur wordt in de Museumkerk “Eben-Haëzer” te Wierum uitgevoerd het Première-Concert van Zie:www.wynandazeevaarder.nl;www.tapetv.nl Programmaboekje
“De Sterren van de Hemel”,
een muziektheatraal concert door Wynanda Zeevaarder(zang), John Terwal(orgel) en Arno Peeters (soundscapes), waarin het heelal centraal staat en de 12 deeltjes uit “Tierkreis” van Karlheinz Stockhausen de rode draad vormen. Stockhausen schreef zijn ”Tierkreis” (1974) oorspronkelijk voor speeldoosjes. Later bewerkte hij de cyclische compositie, gebaseerd op de twaalf tekens van de dierenriem,en ontstonden er verschillende kamermuziekversies van dit werk.
Het is een compositie die bewust deuren open laat staan. Het kan worden gespeeld in ongeacht welke combinatie van instrumenten en op diverse manieren. In dit programma worden de 12 deeltjes afgewisseld met teksten van Nederlandse dichters (waaronder Marsman) over het heelal, sterren en planeten door zgn. improfixen van Zeevaarder en Terwal (een improfix is een soort geleide improvisatie). De elektronische soundscapes van Arno Peeters vormen de basis voor deze improvisaties. Er wordt gebruik gemaakt van wetenschappelijke teksten over de sterrenkunde en ESA- ruimtegeluid.
Zeevaarder, Terwal en Peeters slagen er verrassend in de totaal uiteenlopende disciplines zang en soundscape te integreren met het kerkorgel. Samen met het theatrale aspect bieden zij de luisteraar, die open staat voor vernieuwing in de muziek, een tot de laatste noot boeiende avond.Dat een pijporgel veel meer in zich heeft dan alleen het ten gehore brengen van koraalmuziek en oude muziek wordt met dit concert bewezen door orgeldocent John Terwal, zelf geen kerkorganist, die vooral ook jongeren wil interesserenhet orgel te betrekken bij hun muziek, of dit nu jazz is of percussion. Dit concert gaat in première in Museumkerk “Eben-Haëzer op zaterdag 18 september,aanvang 20.00 uur. Entree: € 12,50 incl. koffie/thee. Kaarten reserveren op: e-mail: info@museumkerk.nl of telefonisch: 0517-393589Indien nog beschikbaar: verkrijgbaar aan de zaal.
"dE Sterren van de Hemel"
De musici:
Arno Peeters: soundscapes/elektronicaHij is een autodidactisch componist, geluidskunstenaar en pionier; in de vroege jaren ’80 was hij al in de weer met cassettedecks en elektronica en in 1987 trad hij toe tot het Centrum Elektronische Muziek (CEM), waar hij zijn experimenten kon professionaliseren. In 1989 behoorde hij tot de vroegste generatie van de Nederlands techno- en house scene. Teleurgesteld door de conventies binnen de stijl keerde hij die uiteindelijk de rug toe en legde hij zich toe op avant-garde. In 1996 componeerde hij 'AeroSon', een 40 minuten durende geluidscollage als inzending voor het International Rostrum for Elektro-Acoustic Music (IREM). Het won de eerste prijs in de categorie 'Composers under 30' en verscheen later bij het prestigieuze Duitse Mille Plateaux-label.
Vandaag de dag is hij producer en editor voor de Nederlandse Publiek Omroep en monteert en mixed hij met grote regelmaat voor radio, film en games en specialiseert hij zich in surround en audio bij interactieve toepassingen. Zijn persoonlijke voorkeur gaat echter uit naar soundscapes en toegepaste experimentele muziek.
Karlheinz Stockhausen Werd in 1928 geboren in Mödrath geboren nabij Keulen. Hij studeerde aan de Musikhochschule te Keulen, aan de universiteit van Bonn(elektronische muziek bij Werner Meyer-Eppler) en bij Olivier Messiaen in Parijs.Vanaf 1953 was hij medewerker van de Studio für Elektronische Musik van de WDR en van 1963 tot 1973 had hij daarvan de artistieke leiding. In 1963 stichtte hij de Kölner Kurse für Neue Musik, die hij tot 1969 leidde.Hij doceerde compositie aan o.a. de Musikakademie te Basel, de University of California en de University of Pennsylvania.Stockhausen wordt sinds de jaren vijftig gerekend tot de belangrijkste componisten van de twintigste eeuw. Hij behoort tot de pioniers van de seriële muziek. Ook voor de elektronische muziek heeft hij baanbrekend werk verricht. Zijn ideeën (filosofieën en vele muzikale aspecten betreffend zoals bijvoorbeeld “tijdsbeleving , de ruimtelijke mogelijkheden van de klank” enz.) zijn door hem niet alleen in composities verwerkt, maar ook te boek gesteld in de reeks Texte zur Musik. Hiervan bestaan nu vier delen. Men kan er zeer veel achtergrondinformatie in vinden.In zijn oeuvre treft men aan: orkestwerken, kamermuziek waaronder een reeks van Klavierstücke en vocale en elektronische muziek. Elektronica wordt autonoom gebruikt en in combinatie met akoestische instrumenten. Ook zijn theatrale en muziekdramatische aspecten van belang.De ontstaansgeschiedenis van Tierkreis“ Mijn dochtertje Julika was ongeveer twee jaar oud, toen op een keer ’s avonds allerlei klanken uit haar opborrelden, en ik tegen haar zei: “ Julika, je hebt muziek in je buik”. Daarop keek ze me verbaasd aan en begon onbedaarlijk te lachen. Ze hield niet meer op met lachen, stak haar armen in de lucht en riep af en toe: “ Musik im Bauch, Musik im Bauch”. Daarbij lachte ze hikkend, tolde en rolde over de grond tot ze bijna buiten zichzelf raakte, onder een tafel terecht kwam, zich half verslikte, verder lachte tot de tranen haar over de wangen liepen en ze gelijktijdig lachte en huilde en daar tussendoor riep: Musik....Musik…im Bauch”. Mij werd het teveel. Ik kroop naar haar toe, probeerde haar toe te spreken en haar tot rust te brengen. Uiteindelijk riep ik luid haar voornaam, maar ze hield niet op, en ik bracht haar naar haar kamer. Heel langzaam kwam ze tot rust. Haar stem werd zachter en ze sprak de afzonderlijke lettergrepen steeds langzamer uit: Mu-sik-im-Bauch”. Zo sliep ze in, soms nog fluisterend en giechelend”.Zeven jaar later componeerde Stockhausen Musik im Bauch of Tierkreis voor speeldozen.
De Dierenriem is een oeroud gegeven in de menselijke cultuur, dat duizenden jaren een grote rol heeft gespeeld in wetenschap en kunst. In de sterrenkunde is de Dierenriem oftewel Zodiak het schouwtoneel waarin zon, maan en planeten hun bewegingen aan de hemel voltrekken, waarbij ze steeds in een ander beeld van de Dierenriem verschijnen. De twaalf beelden zijn al bij de Babyloniërs en verwante culturen bekend en hebben vandaar uit de naam gekregen, die ze nu nog dragen: ram, stier, tweelingen, kreeft, leeuw, maagd, weegschaal, schorpioen, boogschutter, steenbok, waterman en vissen. In andere culturen, zoals de Chinese en Indiase, komen geheel andere benamingen voor, maar het dier blijft de centrale factor. Uitzonderingen in de ons bekende Zodiak vormen daarbij weegschaal, tweelingen, maagd en waterman, maar de overheersing van het dier is zo sterk dat de naam gerechtvaardigd lijkt. De groepen van sterren die met elkaar een beeld vormen zijn meestal goed herkenbaar, waardoor het beeld een eigen identiteit krijgt. De sterrenkunde beschouwt de beelden echter als ” toevallig”, omdat de afzonderlijke sterren op zeer verschillende afstanden van de aarde staan en daardoor geen onderlinge relatie van betekenis kunnen hebben. Geheel anders ligt dat in de astrologie(die met sterrenkunde op gespannen voet staat). Daarin staat de betekenis centraal van de verschillende tekens van de Dierenriem, die wel de namen dragen van de zichtbare beelden, maar niet dezelfde plaatsen aan de hemel. De denkbeeldige hemelcirkel die alle beelden van de dierenriem met elkaar verbindt, de ecliptica, is in de astrologie verdeeld in twaalf gelijke stukken van ieder dertig graden en die tekens, die de grondslag vormen van de horoscoop, zijn in de loop van de afgelopen 2000 jaar ten opzichte van ligging van de beelden een plaatsje opgeschoven. Daardoor is iemand die geboren is onder het astrologische teken ram, astronomisch gezien geboren onder het teken vissen, dat grenst aan het teken ram. Van primair belang is de positie van de zon op het geboortemoment. Ook de ascendant, het teken dat aan de horizon opkomt bij de geboorte, en de midhemel, het teken dat precies boven het zuiden staat, spelen bij de beoordelingen een rol. Los van deze meer technische beschouwingen hebben de beelden van de dierenriem, en trouwens ook zon, maan en planeten op de waarnemende mens altijd een grote inspiratieve invloed gehad, die in verschillende kunstvormen tot uiting is gekomen. De compositie van Stockhausen is daar een overtuigend voorbeeld van. Ontroerend is de toewijding en precisie waarmee schilders en tekenaars door eeuwen heen de cirkel van de zodiak afbeelden en daarbij de relatie met het menselijk wezen, zie de middeleeuwse getijdenboeken, niet verbloemen. Zo verbinden de middeleeuwers de beelden met de lichaamsdelen op de volgende wijze: ram – voorhoofd; tweelingen – schouders; leeuw – hart; weegschaal – onderbuik; boogschutter – bovenbeen; waterman – onderbeen; stier – keel; kreeft – borst; maagd – buik; schorpioen – geslachtsorgaan; steenbok – knieën; vissen – voeten. Het is fascinerend om te zien hoe in het boek Ilias van Homerus, waar de Trojaanse oorlog wordt beschreven, de verschillende koningen verwondingen oplopen op precies deze twaalf plaatsen van het lichaam. Kennelijk is hier sprake van een wijsheid omtrent de relatie van mens en kosmos die verder gaat dan onze huidige natuurwetenschappelijke benadering. In een typische twintigste eeuwse dansvorm als de euritmie komen de kwaliteiten van de dierenriem terug in twaalf gebaren, in de kleurenleer twaalf kleuren, etc. Zo is het getal twaalf terug te vinden in talloze kwaliteitsgebieden die met elkaar een gesloten harmonie vormen, met als kosmische oerbron de hemelkrans van de zodiak. In de bijbel herkennen we dat in de vorm van de twaalf apostelen, die met elkaar een kring van wereldbeschouwing opbouwden waarin de Christus het middelpunt kon vormen. Via de Middeleeuwen, met de bekende twaalf deugden en ondeugden als morele kwaliteiten, zien we dan in de filosofie een twaalftal beschouwingrichtingen ontstaan die evenveel onderscheid kennen als de astrologie dat toeschrijft aan de tekenkwaliteiten. Dat leidt ons dan in het gebied van de verschillende zielstemmingen waarin de muziek van Stockhausen ons voert om daardoor van binnenuit iets te ervaren wat met het wezenlijke karakter van de twaalf beelden samenhangt, of, zoals Stockhausen het zelf uitdrukt: “ Beim Erfinden jeder Melodie dachte ich an das Wesen von Kindern, Freunden, Bekannten, die im betreffender Sternzeichen geboren sind, und ich studierte die Menschentypen gründlicher. Jede Melodie ist jetzt in allen Massen und Proportionen im Einklang mit den Charakterzügen ihres Sternzeichens komponiert, und man wird viele Gesetzmäßigkeiten entdecken, wenn man eine Melodie oft hört und ihre Konstruktion genau betrachtet“.
Liedteksten
Wasserman – AquariusWasserman Aquarius luftig geistig hell und scharf und klar in die Ferne dringend, forschend; blitzesschnell wechselnd; hoffend, vereint in Brüderlichkeit. Aquarius, Wintergeist bewegt durch Uranus Saturn kühn erfindend, Janus gleich Vergangenheit, Zukunft durchschauend, okkult; sucht Freundschaft, Freiheit.
Fische – PiscesPisces zwei Fische in Bewegung Planeten Jupiter Neptun wasserweich anschmiegend formlos vorwärts rückwärts unentschieden zerfließend hingebungsvoll sanft und gütig plötzlich Eigensinn, Intuition Träume Weisheit Kindlichkeit.
Widder – AriesAries Feuer feurig Mars Jüngling Jugend Sonnenaufgang Morgenrot Osten Frühling Knospensprung: schnell und impulsiv gespannt und liebt die Gefahr Eigensinn scharf Übermut! Phoenix
Stier – TaurusTaurus Stier erdhaft schwer und weiblich aus Venus formend unbewusst sinnlich, Besitz festhaltend genießend, geduldige LiebeTaurus bull middle of spring fashioning colours, shapes painting architecture and music unbendingly keeping the beauty
Zwillinge – GeminiGemini twins twins airy agile as Mercury in the changing play accelerates and simplifies loves common sense, the flow of talk, all that’s fast the stroke of genius, joke, the leap the new as messenger
Krebs – CancerKreeft kreeft water maan geliefde en vrouw middag zuidelijke Zonnegloed bron stromende beek zee en golven zomerbloesem innerlijk, gevoelig dromerig teder Kreeft
Löwe – LeoLeo Löwe feuriger Sonnengeist Herzkönig Beherrscher der Welt hochherzig stolz und standhaft großmütig schenkend liebt das Spiel liebt die Kunst die Liebe das Hohe Jungfrau – VirgoVirgo Jungfrau Klarheit aus Merkur Spätsommer Reife Klugheit Vorsicht Kühle gewissenhaft hilfsbereitVirgo Jungfrau erdhaft ordnend Schönheit des Denkens der Vernunft und Symmetrie Du goldener Mittelweg Waage – LibraLibra balance air winds Venus friend beloved lover west evening autumn ripened fruit lovely harmonious peaceful dancing swaying in love Skorpion – Scorpio Scorpio Wasser im Sturm Mars Pluto Kämpfer stark zerstörende Gewalt unermesslich tief brennt beißt sticht jagt, sucht den Kern aller Dinge Selbstüberwindung als Sieger Schütze – Sagittarius Schütze Pfeil Sagittarius feurig als Jupiter’s Ritter zu Pferd Zentaurus halb Tier halb Mensch liebt die Natur optimistisch zur Welt frei und offen, wahr geistig Blick ins Jenseits über den Tod hinaus, lebensfroh vertrauend Hoffnung Steinbock – CapricornCapricornus Steinbock mit Saturn, Erde Mensch aus Erde, Mann; Nacht, ich Winternacht zeig das Himmelsfirmament Sternenzelt. Same, verschlossen langsam unaufhaltsam zäh, stetig kletternd zur Höh; stur und starr, strebend zum Licht, Sohn der Ursonne Sirius.